<< home | artikel korte dialoog | outdoor en filosofie |
mail een vriend of collega over deze pagina
Verschenen in: Kessels en Smit (1998), Ethiek in leerprocessen. Capita Selecta Opleiders in Organisaties, deel 35. Kluwers BedrijfInformatie, Deventer, p118-139.
N.B. Om reden van privacy zijn alle namen van de geïnterviewden gefingeerd.
Voetnoten kunt u oproepen door uw cursor op het blauwe cijfer teplaatsen. De voetnoten staan ook aan het eind van de tekst.
De ontdekking van een goede gesprekshouding: het socratisch gesprek als morele ervaring
Hans Bolten
"Wel, Socrates, men had me verteld, voordat ik u zelfs maar ontmoette, dat gij nooit iets anders doet dan zélf in verlegenheid zijn en de anderen in verlegenheid brengen. En nú heb ik de indruk dat ge me hypnotiseert, me betovert, ja, me gewoonweg behekst, zodat ik thans zelf vol verlegenheid zit".
(1)
Dit zijn de woorden van Meno in de naar hem genoemde dialoog van Plato. Hij is zojuist met Socrates in gesprek geweest over de vraag 'Wat is deugd?'. De ervaring die hem daarbij ten deel is gevallen lijkt sterk op wat deelnemers aan socratische gesprekken in de hedendaagse variant meemaken. Eén van hen omschrijft het als "verwarring...., je vraagt je op een gegeven moment af of je überhaupt wel hebt nagedacht". Hij is directeur van een bank en nam deel aan een socratisch gesprek over de vraag 'Welke rol speelt ethiek in de bankwereld?'.
In verwarring zijn is niet leuk, maar we kunnen er wel iets van leren. Het kan een voorbode zijn van een fundamentele omslag in onze gesprekshouding, met als gevolg een dialooghouding; een houding van openheid voor wat anderen ons te zeggen hebben. Een goede omgang met ethische vraagstukken staat of valt met zo'n open gesprekshouding, zij is het begin van elk ethisch verantwoord handelen.
Deelname aan een socratisch gesprek leidt niet zelden tot een opener gesprekshouding. Hoe kan dat? En wat heeft deze dialooghouding nu precies met het ethisch verantwoord handelen te maken? Daarover gaat dit artikel; welke bijdrage kan het socratisch gesprek leveren aan het ethisch verantwoord handelen?
(2)
In de eerste paragraaf wordt aan de hand van een casus beargumenteerd dat de bereidheid tot en het aangaan van een gesprek een essentieel element is van het ethisch verantwoord handelen. In de tweede paragraaf wordt 'het ideale gesprek', de dialoog, geschetst. De contouren van de dialoog worden daarbij zichtbaar gemaakt tegen de achtergrond van een ander soort gesprek, de discussie. Vervolgens wordt in de derde paragraaf beschreven wat een socratisch gesprek is en welke rol de gespreksleider daarbij speelt. Na dit voorwerk wordt in de vierde paragraaf verslag gedaan van veranderingen in het beroepsmatig handelen van drie deelnemers aan socratische gesprekken. Tot slot wordt in paragraaf vijf ingegaan op de vraag hoe het komt dat de leereffecten van deelname aan een socratisch gesprek zijn zoals ze zijn. Naar ik verwacht zullen opleidingsdeskundigen na lezing van dit artikel ten eerste duidelijkheid hebben over de waarde van het socratisch gesprek als training in vaardigheden die van belang zijn in verband met ethisch verantwoord handelen. Daarnaast zullen zij enerzijds een idee hebben van de benodigde investeringen aan tijd en energie van de kant van de deelnemers en anderzijds van de competenties van de socratische gespreksleider.
Bovenstaand stuk is de inleiding van dit artikel. Klik voor het complete artikel hier.